लसुन लगाउने बेला कुन हो ? जानिराखौ !


  • 78
    Shares

परिचय
लसुन एक प्रकारको मसला तथा नगदे बाली हो । यसमा Allicin भन्ने तत्व हुन्छ ।Allinase enzyme  ले Allicin बनाउँदछ जुन मानिस तथा जनावरकालागि परापुर्वककालबाटै औषधीको रूपमा प्रयोग हँुदै आएको छ र समय बढ्दै जाँदा यसको प्रयोग विभिन्न खाना तथा औषधीको रुपमा तीव्र गतिमा बढ्दैछ भने आजकाल विदेशी बजारमा आजकाल लसुनको ट्यावलेट समेत पाउँन थालीसकेको छ । मनव सेवनमा मात्र सिकित नभए लसुनलाई कीटनासक विषादीको रूपमा ,नेमाटोड तथा ढुसी रोग नासक तथा कीरा विकर्षकको रुपमा पनि प्रयोग गर्ने गरिन्छ । लसुनको खेती तराईदेखि हिमाली क्षेत्रसम्म गर्न सकिने भएता पनि तर पहाड तथा हिमाली क्षेत्रमा यसको उत्पादन र गुणस्तर दुवै निकै राम्रोे हुने पाइएको छ । तराईमा लसुनको उत्पादन गर्न सकिने भएतापनि लसुनको पोटी पहाडी क्षेत्रको तुलनामा साना भएको पाइन्छ ।

अधिकांश नेपाली परिकारमा लसुनको प्रयोग भएता पनि नेपाली बजारमा पाइने अधिकांश लसुन चीनबाट आयातीत लसुन हुने गरेको छ । नेपाली रैथाने जातको स्वाद आयातीत भन्दा निकै राम्रो भएतापनि तुलनात्मक रुपमा पोटि निकै सानो भएकाले बजारमा चिनिँया लसुनको बाहुल्यता देखिन्छ । नेपालमा व्यवसायीक लसुन खेतीको प्रचुर संम्भावना भएता पनि यसको व्यवसायीक खेतीमा भने खासै धेरैले ध्यान नदिएको पाइन्छ तर स्वदेशमै यसको राम्रो उत्पादन गर्न सके नेपालमा मात्र सिमित नभइ भारतमा पनि यसको निर्यात गर्न सक्ने अवसर पनि उत्तिकै रहेको छ ।

लसुनको जात
स्थानीय जातः तराई जात, पहाडी जात, हिमाली जात, चाइनीज जातलसुनका जातहरू तापक्रम, दिनको लम्बाई र प्रकाशसँग संवेदनशील हुने भएकोले परीक्षण नगरी एक ठाँउको जात अर्को ठाँउमा खेती गर्नु हँुदैन । तर १४०० मिटरभन्दा माथिका स्थानहरूमा भने चाइनीज लसुन निकै सफल भएको पाइएको छ । उक्त उचाइभन्दा तलका ठाउँहरूमा भने डल्ला नबन्न सक्छ । तर चाइनीज लसुन रोप्दा भने साउनदेखि असोजको मध्यसम्ममा रोपिसक्नु पर्दछ । त्यसपछि रोप्दा उत्पादन ज्यादै कम हुने र गानो पनि सानो भएको पाइएको छ ।

हावापानी तथा माटो

लसुन खेतीकालागी औसत १८ देखि २५० सेन्टीग्रेड तापक्रम भएको ठाउँ उपयुक्त हुन्छ भने सो भन्दा बढी तापक्रम भएका क्षेत्रहरुमा सानो पोटी लाग्ने समस्या हुन्छ भने तापक्रम कम हुने क्षेत्रमा बोट पहेँलीने समस्या देखिन्छ । लसुन जाडो महिनाको बाली भएकाले यसमा तुसारो सहन सक्ने क्षमता निकै राम्रो हुन्छ । लसुनको पोटी रोपेको ३० दिनसम्म २०–२५० सेन्टीग्रेड हुनु पर्दछ र त्यसपछि तापक्रम १० –१५०से.र दिनको लम्बाई १०–११ घण्टा करीव १२० दिनसम्म बिस्तारै घट्दै जाने हुनुपर्दछ । तत्पश्चात बिस्तारै तापक्रम र दिनको लम्बाई बढ्दै गएमा (२०–२५० से. तापक्रम र १२–१३ घण्टाको दिन) उत्पादन राम्रो हुन्छ एक्कासी तापक्रबढेमा चाँडै नै डल्ला बनी गानो स–साना भई उत्पादन कम हुन्छ । तराईमा सानो डल्ला बन्ने मुख्य कारण पनि यही नै हो ।

लसुनकोलागी प्रशस्त प्राङ्गारिक पदार्थ भएको दोमट तथा खुकुलो माटो उपयुक्त हुन्छ भने चिम्टाइलो,रातो तथा पानी जम्ने माटोमा यसको उत्पादन निकै कम हुने गर्छ ।

बीउ छान्ने ,रोप्ने दूरी /बीउ दर
लसुन रोप्दा ठूला–ठूला गाना भएको लसुन छानी उक्त गानोबाट ठूला–ठूला पोटिला पोटी छानी सो पोटी मात्र रोप्नु पर्दछ । चाइनिज जातको लसुन रोप्दा पहाडी भेगमा असोज महिना र उच्च पहाडी तथा हिमाली भागमा असोज, कार्तिक र फागुन महिनामा लगाउँन सकिन्छ भने स्थानीय जातको लसुन तराईमा कार्तिक महिना, मध्य पहाडी भागमा असोज–कार्तिक महिना, उच्च पहाडी भागमा असोज– कार्तिक महिना र हिमाली भेगमा कार्तिक र फागुन महिनामा लगाउन सकिन्छ ।
लसुनको बीउदर लगाउने दुरीको आधारमा निर्धारण हुने गर्दछ । तर सामान्यतया स्थानीय जातको लसुन १२ देखि १५ के.जी. प्रतिरोपनी आवश्यक पर्दछ । यसैगरी चाइनिज जातको लसुन २५ देखि ३० के.जी. प्रतिरोपनीका दरले बीउको आवश्यकता पर्दछ । लसुनलाई लाइमा रोप्ने चलन छ र रोप्दा दुई लाइन बिचको दुरी १५ से.मी र बोट–बोटको दुरी ८ से.मी हुनुपर्दछ ।

भौगोलिक क्षेत्रबीउ रोप्ने समय
उच्च पहाड
५०००—७००० फिट
फागुन —चैत्र
मध्य पहाड
३००० — ५००० फिट
भदौ —
कार्तिक
तल्लो पहाड
३०००—५००० फिट
कार्तिक — मंसीर
तराई १००० फिट भन्दाकार्तिक — मंसीर

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *